Medin Nuredini 
На 19 април 2026 година, Бугарија одржа осми парламентарни избори за пет години. Резултатот е изненадувачки јасен: коалицијата Прогресивна Бугарија на поранешниот претседател Румен Радев освои 44,7 отсто од гласовите и апсолутно мнозинство во 240-членото собрание. Земјата која пет години не успеа да состави стабилна влада сега ја чека нова неизвесност од поинаква природа.
Осми избори, прв јасен победник
Бугарија влезе во изборниот ден со политичка историја која нема аналогон во ЕУ. Изборите на 19 април 2026 година се осмите предвремени парламентарни избори во земјата од 2021 година наваму, резултат на хронична политичка криза во која ниту една влада не успеала да го одработи мандатот.
Резултатот ги изненади дури и аналитичарите. Анкетерите ја предвидувале победата на Радев, но не и ваквиот обем. Со 98,3 отсто пребројани гласачки ливчиња, официјалните бројки покажуваат дека Прогресивна Бугарија освоила 44,7 отсто, со проекција за околу 130 места во парламентот.
Ако победата се потврди и Радев обезбеди мнозинство, Прогресивна Бугарија ќе постигне една од најголемите победи за партија во бугарската демократска историја, споредлива само со победата на Обединетите демократски сили со 62,4 отсто во 1997 година, која ја постави земјата на курс кон членство во ЕУ и НАТО.
Учеството на гласачите исто така го надмина очекуваното. Излезноста изнесувала 48,8 отсто, речиси десет отсто повисока отколку на последните избори во октомври 2024 година.
Кој е Румен Радев: пилот, претседател, феномен
Биографијата на Радев е нетипична за балканскиот политичар. Роден во 1963 година во југоисточниот град Димитровград, поранешниот командант на бугарското воздухопловство е дипломиран на елитниот американски Air War College. Во политиката влегол во 2016 година кога станал претседател со поддршка на традиционално проруски ориентираната Бугарска социјалистичка партија. Бил повторно избран во 2021 со две третини од гласовите.
Во јануари 2026 година, Радев поднесе оставка од претседателската функција и ја основа Прогресивна Бугарија, центро-лева коалиција, за да учествува на парламентарните избори. Официјалната програма ја претстави на 19 март, само еден месец пред изборите.
Неговото главно оружје во кампањата беше антикорупциската порака. На митинзите ветувал дека ќе го „отстрани корумпираниот олигархиски модел на управување од политичката власт” и дека ќе спречи олигарсите да пристапат до јавните финансии, ветувајќи ослободување на приватниот сектор од рекетирање.
Победата на надежта: реакции по изборниот ден
Откако резултатите станале јасни, Радев го дал тонот. Радев ја опишал победата со зборовите: „Ова е победа над апатијата, победа на надежта над очајот, слободата над стравот.” Истовремено, избегнал директни одговори на прашањата дали ќе стане премиер.
Реакциите надвор од Бугарија биле необично широки. И Европската унија и Русија ја поздравиле победата на Радев. Претседателот на Европскиот совет Антонио Коста напишал честитка на X, додека Кремљ изјавил дека е охрабрен од желбата на Радев проблемите со Русија да ги решава преку прагматични разговори.
Прагматизам или проруски курс: прашањето кое не исчезнува
Поздравот од Москва не е случаен. Радев е фигура која поделено се чита на европско ниво.
Иако Радев јавно ја осудил руската инвазија на Украина во 2022 година, тој се противел на обезбедување воена помош за Украина и барал обновување на практични односи со Русија засновани на меѓусебна почит. Радев се противел на десетгодишниот одбранбен пакт склучен меѓу Бугарија и Украина во март, а исто така барал обновување на рускиот увоз во Европа и покрај санкциите на ЕУ.
Радев има изјавено: „Бугарија е во уникатна позиција, бидејќи сме единствената земја-членка на ЕУ која е истовремено словенска и источноправославна. Тоа треба да се искористи и навистина можеме да бидеме важна врска во процесот на обновување на односите со Русија.”
За социологот Парван Симеонов, Радев е тешко да се дефинира. Тој спаѓа во редот на лидери кои, зависно од посетата на делегацијата, избираат дали ќе стават украинско знаме во позадина или не.
Пет години криза зад себе: контекстот на победата
Победата на Радев не може да се разбере без контекстот на бугарската политичка криза. Бугарија брзо се развила откако комунизмот паднал во 1989 година и се приклучила на ЕУ во 2007. Очекуваниот животен век значително пораснал, невработеноста е најниска во ЕУ, а економијата добила поголеми гаранции по влегувањето во еврозоната. Меѓутоа, земјата заостанува за другите земји-членки во некои показатели.
Петте години политичка нестабилност, парадоксално, се odvijале на позадина на значајни чекори во европската интеграција, вклучувајќи влез во Шенген и усвојување на еврото, честопати без функционална влада или усвоен државен буџет. Во исто време, доцнењето во реформите го забавило пристапот до европските фондови за обнова, со ризик од губење на милијарди.
Македонија во рамникот: Радев и прашањето на ветото
За Македонија, победата на Радев не е само регионален настан. Тоа е директно релевантна политичка промена.
Радев се противел на членството на Северна Македонија во Европската унија, позиција која ги загрижува проевропски расположените набљудувачи во регионот. Ако Радев ја формира владата, Бугарија добива премиер кој историски имал цврст став по прашањето на условите поставени пред Македонија за евроинтеграции.
Прашањето за уставните промени и признавањето на бугарското малцинство во Македонија е структурно вградено во рамката на пристапниот процес. Со Радев на чело на бугарската влада, тој структурен проблем добива ново политичко лице, не нужно понепредвидливо, но секако понагласено.
Стабилност или нова неизвесност
И покрај обезбеденото мнозинство, Радев не исклучил создавање коалиција со помала партија за формирање влада. „Подготвени сме да разгледаме различни опции за да може Бугарија да добие редовна и стабилна влада”, изјавил за новинарите во неделата.
Поранешниот премиер Бојко Борисов честитал, но не без предупредување. Борисов му честитал на Радев, предупредувајќи дека „победата на изборите е едно, а владеењето е друго”
Бугарија за прв пат по пет години има парламентарен победник со јасно мнозинство. Дали тоа значи и стабилност зависи од тоа кои ветувања од кампањата ќе се претворат во политики, а кои ќе останат само изборна реторика.
