February 13, 2026

малцинските јазици: Дали Нацрт-законот создава нови нееднаквости?

Сѐ поголем дел од критиките кон Нацрт-законот за високо образование во Северна Македонија овојпат се фокусираат на прашањето за образованието на малцинските јазици.

Правници и претставници на граѓанскиот сектор тврдат дека нацртот, во својата сегашна форма, може сериозно да ги доведе во прашање студиските програми на турски и албански јазик.

Во нацртот се предвидува одредени студиски програми, дефинирани како „програми од јавен интерес“, да можат да се изведуваат исклучиво на државните универзитети. Меѓутоа, фактот што државните универзитети овие програми најчесто ги нудат само на македонски јазик се оценува како сериозен проблем за студентите кои се образуваат на мајчин јазик.

Според експертите, доколку програмите како право и наставнички студии што моментално се изведуваат на турски или албански јазик на приватните универзитети бидат затворени, постоечките студенти би можеле, по истекот на акредитацијата, да бидат принудени да преминат на државните универзитети. Во тој процес може да се појават проблеми како јазична бариера, неусогласеност на кредити и зголемување на школарините.

Заштитниците на правото на образование предупредуваат дека ваквата состојба може да биде во спротивност со уставно загарантираното право на образование на мајчин јазик. Особено загрижува фактот што пристапот на младите до регулирани професии како медицина, право, архитектура и наставништво би можел да се отежни, што на долг рок може да доведе до помала застапеност на малцинските заедници во овие области.

Граѓанските организации исто така укажуваат дека во нацртот не постојат јасни и објективни критериуми за тоа кои програми се сметаат за „од јавен интерес“. Според нив, ова претставува забрана заснована на статус, а не на квалитет.

За младите, неизвесноста е најголем извор на загриженост. Експертите истакнуваат дека намалувањето на институционалната разновидност и стеснувањето на изборот на студиски програми може да ја намали мотивацијата на студентите да останат и да студираат во земјата.

Според критичарите, доколку нацрт-законот не биде повторно разгледан во рамките на принципите на еднаков пристап и плурализам, постои ризик да се создадат нови и трајни нееднаквости во високото образование.

Read Previous

24-годишна жена од Велес се породила во болница, па си заминала и го оставила бебето