Нацрт-законот за високото образование во Северна Македонија предизвика сериозни дебати во јавноста и во академските кругови.
Иако е подготвен со тврдење дека има за цел усогласување со европските стандарди, според критичарите, нацрт-законот наместо да го зајакне системот на високо образование, носи ризици од монополизација, академска несигурност и структурна нееднаквост.
Една од најконтроверзните одредби е дозволата одредени студиски програми да се отвораат исклучиво на државни и државно-приватни универзитети. Забраната приватните универзитети да отвораат програми по право, медицина, фармација, архитектура и наставнички студии, според експертите, претставува „де факто јавен монопол“. Критиките укажуваат дека оваа регулатива создава дискриминација заснована не на квалитет, туку на сопственичката структура.
Академската заедница исто така нагласува дека критериумите за избор и реизбор на наставен кадар предвидени во нацртот се построги отколку во многу земји членки на Европската Унија. Обврската за објавување трудови во Web of Science и високите барања за h-индекс се сметаат за сериозна пречка, особено за академиците од општествените, правните и хуманистичките науки. Уште построгите критериуми за реизбор на редовни професори се оценуваат како форма на „академска чистка“.
Дополнително, во нацрт-законот се предвидува трајна работна сигурност за професорите на државните универзитети, додека за академскиот кадар на приватните универзитети не постои јасна заштитна одредба. Според академиците, ова создава правна нееднаквост меѓу наставниците со исто звање.
Од друга страна, високите банкарски гаранции што се бараат од приватните универзитети и можноста за нивно затворање „со одлука на министерството“ ја прават инвестициската клима неизвесна. Експертите сметаат дека тоа особено ќе го отежне отворањето нови програми во скапи области како здравството и инженерството.
Експертите за образовни политики истакнуваат дека подобрувањето на квалитетот во високото образование не се постигнува преку монополизација, туку преку силни и независни механизми за акредитација. Се оценува дека нацрт-законот во сегашната форма ќе ја намали конкуренцијата, ќе ја ослаби институционалната разновидност и долгорочно ќе ја намали динамиката на системот.


