Medin Nuredini 
Над 6,4 милиони гласачи во Србија во недела, на 25 октомври, ќе излезат на предвремените парламентарни избори за избор на новиот парламент.
Според податоците објавени на официјалната интернет-страница на Републичката изборна комисија на Србија (РИК), на изборите право на глас ќе имаат 6.450.523 гласачи. Тие ќе ги изберат новите членови на Националното собрание на Србија, кое има 250 пратенички места.
Изборите ќе се одржат во сенка на студентските протести што започнаа по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица, а кои траат речиси две години.
Студентските протести станаа една од главните теми на политичката агенда во земјата. Предвремените парламентарни избори се првите национални избори што се одржуваат по протестите започнати по несреќата на железничката станица.
Демонстрациите што ги започнаа универзитетските студенти по несреќата во Нови Сад прераснаа во движење на национално ниво, со барања за судско гонење на одговорните, транспарентност и предвремени избори.
Студентите кои ги предводеа протестите на изборите учествуваат со листата „Студентска листа – Студентите победуваат“. На прво место на листата е Илија Срдановиќ.
Истражувањата на јавното мислење укажуваат дека изборната трка ќе се води меѓу листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“, предводена од Српската напредна партија (СНС), која е на власт од 2012 година, и Студентската листа.
Српските политички аналитичари ја оценуваат Студентската листа, од која се очекува да привлече млади гласачи на изборите, како најсилниот и најорганизираниот противник со кој се соочила власта во последните 14 години.
Александар Вучиќ, кој поднесе оставка од претседателската функција и е кандидат на листата на Српската напредна партија (СНС), во септември ја потпиша одлуката за распуштање на Парламентот, со што го започна процесот на предвремени избори.
– На изборите ќе учествуваат 18 листи –
РИК објави 19 листи за учество на изборите. Откако една од нив подоцна се повлече, на заедничкото гласачко ливче останаа 18 листи. Според соопштението на РИК од 12 октомври, гласачките ливчиња биле отпечатени врз основа на бројката од 6.450.523 гласачи.
На прво место на гласачкото ливче е листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“, предводена од владејачката СНС. На второ место е листата „Ивица Дачиќ – Фактор на стабилноста“, формирана од Социјалистичката партија на Србија (СПС), Обединета Србија, Социјалдемократската партија на Србија и Зелените на Србија.
На третото место е листата „Студентска листа – Студентите победуваат“. Листата, поддржана од студентското движење, се издвојува како еден од главните изборни актери што ѝ се спротивставуваат на власта.
На изборите ќе учествуваат и листите „Европска Србија: Мариника Тепиќ, Здравко Понош“, „Автентична десница – д-р Милош Јовановиќ – Нова ДСС – Монархисти“, „Богољуб Кариќ – Движење Силата на Србија“ и „Владимир Гајиќ – Алтернатива за Србија“.
Девет листи учествуваат на изборите со статус на национално малцинство. Меѓу нив се листата „Расим Љајиќ – Човечка СДП/ЦДП“, формирана од Демократската партија на Санџак (СДП) и Демократската партија на Црна Гора, листата „Движење за обединување“ на Партијата за правда и помирување (СПП), предводена од Усаме Зукорлиќ, листата „Чувари на Санџак“ на Санџачката демократска акција (СДА), Сојузот на Унгарците во Војводина и Албанската коалиција.
Во Србија, пратениците се избираат според пропорционалниот изборен систем, со затворени листи во една изборна единица. Изборниот праг е три проценти, додека листите на националните малцинства се изземени од ова правило. За парламентарно мнозинство се потребни 126 пратенички места.
– Според анкетите, изборната трка ќе се води меѓу Вучиќ и Студентската листа –
Еден од најзначајните настани во пресрет на изборите е оставката на Александар Вучиќ од претседателската функција.
Вучиќ, кој ја предводи листата на СНС на предвремените парламентарни избори, за време на кампањата изјави дека ќе ги прифати изборните резултати и дека ќе им честита на противниците доколку победат.
Во истражувањата на јавното мислење објавени пред изборите во преден план се листата „Обединета Србија“ на власта и Студентската листа поддржана од студентите, но постојат значителни разлики меѓу резултатите на истражувачките агенции.
Во последните објавени анкети се наведува дека поддршката за „Обединета Србија“, чиј кандидат за премиер е Вучиќ, и за Студентската листа е приближно изедначена.
Канцеларијата за демократски институции и човекови права (ОДИХР) при Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ) испрати набљудувачка мисија во Србија за следење на изборите.
Исто така, набљудувачи од повеќе земји и меѓународни организации пристигнаа во Србија за да го следат изборниот процес.
– Избирачките места ќе бидат отворени од 7 часот по локално време –
Според податоците објавени од РИК, на изборите право на глас ќе имаат 6.450.523 гласачи. Оваа бројка е помала во споредба со последните парламентарни избори, одржани во декември 2023 година.
Гласањето ќе започне во недела, на 25 октомври, во 7 часот по локално време и ќе заврши во 20 часот. Според РИК, гласањето ќе се одвива на вкупно 8.392 избирачки места во земјата и во странство.
За гласање во странство се регистрирале 102.147 гласачи. Најголем број избирачки места надвор од Србија се отворени во Босна и Херцеговина, каде што има 28.
Една од темите за кои најмногу се дискутира во српската јавност во врска со изборите е времетраењето на гласањето на избирачките места во странство. Со одлука донесена од РИК на 5 октомври, беше утврдено дека и избирачките места во странство ќе бидат отворени од 7 до 20 часот според средноевропско време. Поради тоа, некои гласачи во Америка и Океанија ќе треба да гласаат во текот на ноќта според локалното време.
Во анализите објавени во српските медиуми беше критикувано ограниченото зголемување на бројот на нови избирачки места, и покрај порастот на бројот на гласачи регистрирани за гласање во странство.
