Medin Nuredini 
Пред неколку века, во Скопје постоеле јавни бањи во кои луѓето доаѓале не само за да се измијат, туку и да се одморат, да се сретнат со други жители и да поминат дел од денот во поинаква атмосфера од онаа на улиците и чаршијата.
Овие бањи, познати како амами или хамами, биле важен дел од секојдневниот живот во османлискиот град. Нивните куполи и денес се дел од архитектонското наследство на Скопје.
Град со петнаесет јавни амами
Во времето на османлиското владеење, Скопје имало развиена мрежа на јавни бањи. Според податоците на Центарот за етнолошки истражувања и применета антропологија при Природно-математичкиот факултет во Скопје, во градот некогаш постоеле 12 единечни и три двојни, односно чифте-амами. Поголемиот број од нив биле изградени во XV и XVI век.
Амамите имале значајна улога во урбаниот живот. Во период кога бањите во домовите не биле вообичаена појава, јавните капалишта овозможувале одржување на личната хигиена, но и дружење. Во нив се одело за капење, одмор и разговор, а посетата на бањата била дел од културните навики на градското население.
Нивната изградба била поврзана и со системот на вакуфи, верски и добротворни фондации преку кои се обезбедувале средства за одржување на различни јавни објекти. Амамите, според тоа, не биле само функционални градби, туку и дел од поширокиот систем на османлискиот град.
Како изгледал еден амам?
Традиционалниот амам бил внимателно осмислен простор, во кој температурата постепено се зголемувала од една просторија до друга. Посетителите најпрво влегувале во просторијата за пресоблекување, потоа преминувале во потопол простор за приспособување, а на крајот во главниот дел за капење.
Внатрешноста била обложена со камен или мермер, а водата се загревала со помош на печка и систем за пренесување топлина. Под куполите имало мали отвори низ кои влегувала дневна светлина, создавајќи препознатлива игра на светлина и сенки. Во централниот дел на просторијата за капење често се наоѓала загреана камена или мермерна платформа.
Двојните амами имале одделни делови за мажи и жени, со посебни влезови. Така бил организиран и еден од најзначајните зачувани примери во Скопје – Даут-пашиниот амам.
Даут-пашиниот амам – монументална градба покрај Вардар
Даут-пашиниот амам се наоѓа во близина на Камениот мост, на левиот брег на Вардар. Се смета за еден од највпечатливите примери на исламската профана архитектура во земјава.
Изграден е во втората половина на XV век, најверојатно меѓу 1468 и 1497 година, како задужбина на Даут-паша, висок османлиски управител. Точната година на изградбата не е утврдена, бидејќи не е зачуван натписот што некогаш се наоѓал на објектот.
Амамот бил двоен, со одделни простории за мажи и жени. Неговата надворешност е препознатлива по повеќето куполи со различни големини, кои му даваат специфична силуета. Според историските описи, објектот имал сложен распоред на простории, осмислени за различните фази од капењето.
Со текот на времето, амамот ја изгубил првобитната намена. Денес во него е сместен дел од Националната галерија, па посетителите можат да ја доживеат неговата архитектура во сосема поинаков културен контекст.
Чифте-амам – двојната бања во Старата чаршија
Друг значаен објект е Чифте-амамот, сместен во срцето на Старата скопска чаршија, во близина на Безистенот, Сули-ан и Мурат-пашината џамија.
Изграден е во средината на XV век, по налог на Иса-бег, а се споменува и во вакуфнамето на Иса-беговата џамија од 1531 година. Името „чифте“ доаѓа од турскиот збор за нешто двојно, што се однесува на двата одделни дела на бањата – едниот за мажи, другиот за жени.
Особеноста на Чифте-амамот е во тоа што, иако однадвор изгледа како единствена градба, внатрешноста била поделена на два одделни функционални целини. Просторните решенија биле приспособени на тесниот терен меѓу другите значајни објекти во чаршијата.
Во текот на историјата, зградата менувала намени. По престанувањето на нејзината функција како бања, служела за различни стопански активности, а била оштетена и во земјотресот во Скопје во 1963 година. Денес е дел од Националната галерија и се користи како изложбен простор.
Повеќе од места за капење
Историјата на скопските амами ни открива дел од животот во градот што не може да се разбере само преку џамиите, ановите, мостовите и трговските улици. Јавните бањи биле места каде што архитектурата, хигиената и секојдневните општествени навики се испреплетувале.
Иако повеќето од старите амами не ја зачувале својата првобитна функција, Даут-пашиниот и Чифте-амамот остануваат важни сведоштва за развојот на Скопје во османлискиот период. Нивните куполи и денес потсетуваат дека градската историја не се чува само во големите политички настани, туку и во просториите што некогаш биле дел од обичниот живот на неговите жители.
