Српските камионџии ќе блокираат граници на 14 септември

Превозниците бараат итно решение за професионалните возачи во Шенген-зоната, ако нема договор, се разгледуваат протести на граничните премини кои би можеле да траат и повеќе од 10 дена

На 14 септември може да следи нов голем застој на товарниот сообраќај кон Европската Унија, откако превозниците од Западен Балкан потврдија дека засега не се откажуваат од најавените протести и блокади на граничните премини. Причината за незадоволството е правилото 90/180, според кое државјани на земји надвор од Шенген-зоната можат да престојуваат најмногу 90 дена во кој било период од 180 дена. За професионалните возачи ова создава сериозен проблем, бидејќи природата на нивната работа бара долготраен и континуиран престој и движење низ земјите од Европската Унија.

Последната најава доаѓа откако претседателот на Здружението на превозници на Србија „Меѓународен транспорт“, Неѓо Мандиќ, изјави дека професионалните транспортери од Западен Балкан нема да се откажат од одлуката за блокирање на граничните премини кон ЕУ на 14 септември. Според него, доколку нема решение, ќе бидат блокирани товарните терминали и железничките терминали за полуприколки. Од „Макам-транс“ јасно е наведено дека за ваков протест е потребна согласност од превозниците во секоја држава, како и одобрение од надлежните институции, а протестот би можел да трае подолго и од десет дена. Тоа би значело сериозен удар врз товарниот сообраќај доколку дојде до блокади или значителни ограничувања на преминувањето на камионите.
Според најавата на „Макам-транс“, потребно е поддршка да дадат најмалку 70 проценти од превозниците за протестот да биде организиран.

Брисел: Правилото 90/180 останува

Во меѓувреме, Европската комисија испрати порака која дополнително го зголеми незадоволството кај превозниците. Портпаролот на Европската комисија, Маркус Ламерт, изјави дека правилото за 90 дена престој во период од 180 дена нема да биде променето. Брисел, сепак, признава дека постои проблем за одредени професии кои поради природата на работата имаат потреба од подолг престој во Шенген-зоната. Меѓу нив се и професионалните возачи на камиони, но Европската комисија смета дека решението треба да се бара во рамките на постојните правила.

Како можни опции се наведуваат долгорочни визи и дозволи за престој, кои би ги издавале земјите членки на ЕУ. Во одредени случаи се споменува и можноста возачите да бидат третирани како прекугранични работници. Но, токму ова е проблемот на кој укажуваат превозниците – возачите не работат во една држава, туку секојдневно минуваат низ повеќе земји.

Мандиќ порача дека превозниците повеќе немаат намера да чекаат решение без конкретни чекори од европските институции.

-Не можеме повеќе да чекаме – е неговата порака.

Тој смета дека Европската Унија го препознала проблемот, но не понудила решение кое во пракса ќе им овозможи на професионалните возачи непречено да ја вршат својата работа. Превозниците бараат посебен третман за оваа професионална категорија, бидејќи нивната работа е директно поврзана со постојано патување и престој во земјите од Шенген.

Што значи блокадата за Македонија?

За македонските превозници најавата е особено важна. Уште на 31 август македонски превозници одржаа предупредувачки протест пред Делегацијата на Европската Унија во Скопје. Тие предупредија дека проблемот со правилото 90/180 станува сериозна закана за транспортниот сектор. Од „Макам-транс“ претходно беше соопштено дека проблемот потенцијално засега околу 17.000 професионални возачи од Македонија, додека на ниво на Западен Балкан се зборува за околу 100.000 возачи.

Според проценките на превозниците, значителен дел од возачите веќе се воздржуваат од патувања кон ЕУ поради страв од проблеми на границите, казни, депортација или забрана за влез. Иако датумот е јасно наведен, важно е да се направи разлика меѓу најавата за протест и дефинитивно потврдена целосна блокада на сите гранични премини. Превозниците најавуваат блокади, но начинот на нивното спроведување зависи од договорите во секоја од земјите и од потребните одобренија од надлежните институции.

Дополнително се разговара и за тоа кои видови стоки би биле пропуштани доколку дојде до блокада. Тоа значи дека не се планира нужно целосно запирање на секое движење, туку фокусот би бил ставен врз товарните терминали и транспортот. Евентуалната повеќедневна блокада би можела да предизвика сериозни проблеми во снабдувачките синџири.

Камионскиот транспорт е клучен за трговијата меѓу земјите од Западен Балкан и Европската Унија, а секое подолго задржување на товарните возила може да значи доцнење на испораките, дополнителни трошоци и проблеми за компаниите. Посебно чувствителни се производите кои зависат од навремена испорака, како храна, суровини и стока за производство. Затоа превозниците нагласуваат дека не сакаат блокади, но протестот го гледаат како последен механизам за притисок врз европските институции.

Проблемот трае со месеци

Спорот околу правилото 90/180 не е нов. Превозниците од Западен Балкан со месеци бараат професионалните возачи да добијат посебен режим кој ќе одговара на природата на нивната работа.

Во јануари годинава веќе имаше блокади на товарни терминали во регионот, а македонските и црногорските превозници тогаш по неколку дена ги прекинаа протестите откако од Брисел пристигна предлог за можно решение. Сепак, трајно системско решение не беше постигнато. Во меѓувреме, Европската Унија го воведе и системот за електронско евидентирање на влезовите и излезите, со што контролата на времетраењето на престојот станува многу попрецизна. За возачите кои ќе го надминат дозволениот престој, последиците може да бидат сериозни – од враќање од граница до депортација и забрана за повторен влез.

Со оглед на тоа што Европската комисија сега јасно порача дека правилото 90/180 нема да се промени, а превозниците истовремено потврдуваат дека не се откажуваат од протестот, 14 септември станува клучен датум за транспортниот сектор во регионот. Од една страна е Брисел, кој инсистира дека постојните правила остануваат на сила и предлага решенија преку национални визи и дозволи. Од друга страна се превозниците, кои бараат заедничко и практично решение бидејќи нивната работа ги носи низ повеќе држави и не може да се реши само со дозвола за престој во една земја.

Доколку до 14 септември не биде постигнат договор, товарниот сообраќај кон ЕУ би можел да се соочи со нови блокади, а колку долго би траеле и во кој обем би се спроведувале ќе зависи од ко